Bir gün telefonunuz çalar ya da kapınıza bir davetiye gelir: “Bursa Cumhuriyet Başsavcılığı’na ifade vermeye geliniz” veya “karakola ifadeye çağrılıyorsunuz.” Bu durum çoğu kişide kaygı yaratır. Oysa ifadeye gitmeden önce birkaç temel konuyu bilmek hem haklarınızı korur hem de süreci sakin yönetmenizi sağlar.
Av. Nurettin Canata, avukatlıktan önce uzun yıllar Cumhuriyet savcısı ve başsavcı vekili olarak görev yaptı. Bu yazıda, ifade sürecini hem savcılık hem de savunma tarafından gören bir bakış açısıyla özetliyoruz.
1. Hangi sıfatla çağrıldığınızı öğrenin
İfadeye çağrılan kişi şüpheli, tanık veya müşteki (şikâyetçi) olabilir. Bu ayrım, haklarınızı ve yükümlülüklerinizi belirler:
- Şüpheli: Hakkında suç şüphesi bulunan kişidir. Susma hakkı ve avukat yardımından yararlanma hakkı vardır.
- Tanık: Olayı bilen kişidir. Gerçeği söyleme yükümlülüğü vardır; kanunda sayılan yakınlık hâlleri gibi istisnalar dışında tanıklıktan çekinemez.
- Müşteki: Suçtan zarar gördüğünü beyan eden kişidir; şikâyetini ve delillerini anlatır.
Davetiyede veya telefonda sıfatınız belirtilmemişse, ilgili savcılık bürosunu veya kolluk birimini arayarak dosya numarasını ve sıfatınızı sormanız yerinde olur.
2. Avukat yardımından yararlanma hakkı
Şüpheli, ifadesi alınırken ve sorgusu yapılırken bir veya birden fazla müdafi yardımından yararlanabilir. Avukatınız ifade sırasında yanınızda bulunur, sorulara ilişkin hukuki çerçeveyi açıklar ve ifadenin tutanağa doğru geçirilmesini takip eder.
Bazı durumlarda müdafi zorunludur; şüphelinin talebi aranmaksızın barodan görevlendirilir:
- Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlar,
- Şüphelinin çocuk olması,
- Kendisini savunamayacak derecede malul olması veya sağır ya da dilsiz olması.
Ayrıntılar için gözaltında haklarım nelerdir yazımıza bakabilirsiniz.
3. Susma hakkı
Şüpheli, yüklenen suç hakkında açıklama yapmama hakkına sahiptir ve bu hak kendisine ifade öncesinde hatırlatılmak zorundadır. Susma hakkını kullanmak aleyhinize yorumlanamaz. Ancak her dosyada susmak en doğru strateji değildir; bazen lehinize delillerin toplanmasını istemek veya olayı açıklamak dosyanın kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla kapanmasını sağlayabilir. Bu kararı ifadeden önce avukatınızla birlikte vermeniz önemlidir.
4. İfade sırasında haklarınız
İfade alma sırasında size şunlar bildirilmelidir:
- Hakkınızdaki suçlama,
- Avukat yardımından yararlanma hakkınız,
- Susma hakkınız,
- Şüpheden kurtulmanız için somut delillerin toplanmasını isteyebileceğiniz,
- Yakalanan kişinin bir yakınına haber verilmesini isteme hakkı.
Kötü davranma, tehdit, aldatma, yasal olmayan yarar vaadi gibi yasak usullerle alınan ifadeler, kişi rıza gösterse bile delil olarak kullanılamaz.
5. Gözaltı ve süreleri
İfadeye davetle gitmek ile yakalanıp gözaltına alınmak farklıdır. Gözaltı süresi bireysel suçlarda, yakalama yerine en yakın hâkime gönderilme için gerekli süre hariç 24 saati geçemez. Toplu suçlarda Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün süreyle uzatılabilir. Gözaltı kararına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir. Bkz. gözaltı süresine itiraz.
6. İfadeye gitmeden önce hazırlık
- Belgelerinizi toplayın: Olayla ilgili mesajlar, yazışmalar, makbuzlar, banka dökümleri, fotoğraflar.
- Zaman çizelgesi çıkarın: Olayların sırasını ve tarihlerini kısaca yazın.
- Tanıklarınızı not edin: Olayı bilen kişilerin ad ve iletişim bilgilerini hazırlayın.
- Ezbere ifade hazırlamayın: Hatırlamadığınız bir konuda tahminde bulunmak yerine “hatırlamıyorum” demek daha doğrudur.
- Tutanağı okuyun: İfade tutanağını imzalamadan önce dikkatle okuyun; eksik veya hatalı kısımların düzeltilmesini isteyin.
7. Çağrıya uymamanın sonucu
Usulüne uygun çağrıya rağmen gelmeyen şüpheli veya tanık hakkında zorla getirme kararı verilebilir. Belirtilen tarih uygun değilse çağrıyı görmezden gelmek yerine savcılıkla iletişime geçip yeni bir tarih istemek daha sağlıklıdır.
İfadeden sonra ne olur?
Savcılık, topladığı delillere göre kovuşturmaya yer olmadığına karar verebilir veya iddianame düzenleyerek dava açabilir. Uzlaşmaya tabi suçlarda dosya önce uzlaştırmaya gönderilir. Tutuklama talep edilirse şüpheli sulh ceza hâkimliğine sevk edilir; tutuklama kararına karşı itiraz yolu açıktır. Bkz. tutuklamaya itiraz nasıl yapılır.
Bursa’da ceza avukatı desteği
Av. Nurettin Canata, Osmangazi’deki büromuzdan Bursa merkez ve ilçe adliyelerinde soruşturma ve kovuşturma aşamalarında müdafilik ve mağdur vekilliği yürütüyor. Ayrıntılar için Bursa ceza avukatı sayfamıza bakabilir, İletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için bir avukatla görüşmeniz önerilir.
Bu konuda Bursa’da avukat desteğine ihtiyacınız varsa Osmangazi’deki büromuzla görüşebilirsiniz:
Bunlar da ilginizi çekebilir
Sık sorulan sorular
İfadeye avukatla gitmek zorunlu mu?
Kural olarak zorunlu değildir; şüpheli, ifadesi alınırken avukat yardımından yararlanma hakkına sahiptir. Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlarda ve şüphelinin çocuk olması gibi hâllerde ise talep aranmaksızın müdafi görevlendirilir.
İfadeye gitmezsem ne olur?
Usulüne uygun çağrıya rağmen gelmeyen şüpheli veya tanık hakkında zorla getirme kararı verilebilir. Çağrıya uymamak yerine, tarih uygun değilse savcılıkla iletişime geçmek gerekir.
Susma hakkını kullanmak aleyhime delil sayılır mı?
Hayır. Şüphelinin yüklenen suç hakkında açıklama yapmama hakkı kanunla güvence altındadır ve susması aleyhine yorumlanamaz.
Gözaltı süresi ne kadar?
Bireysel suçlarda gözaltı süresi yakalama yerine en yakın hâkime gönderilme için gerekli süre hariç 24 saati geçemez. Toplu suçlarda Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün süreyle uzatılabilir.
Tanık olarak çağrıldım, avukat götürebilir miyim?
Tanık, ifadesi alınırken yanında bir avukat bulundurabilir; ancak tanığın gerçeği söyleme yükümlülüğü vardır ve şüpheliye tanınan susma hakkı tanık için aynı şekilde geçerli değildir.
Bursa Barosu (Sicil No 7458). Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu; uzun yıllar Cumhuriyet savcısı ve başsavcı vekili olarak görev yaptı.
