Uyuşturucu maddeyi (esrar, eroin, kokain vb.) kişisel kullanım amacıyla satın alan, kabul eden, kullanma amacıyla bulunduran veya herhangi bir şekilde kullanan kişi, TCK m.191 uyarınca “uyuşturucu madde kullanma veya bulundurma suçu”nu işlemiş olur. Bu suç uygulamada iki farklı şekilde ortaya çıkar:

Kullanma: Maddenin ağız veya burun yoluyla, damara ya da deri altına enjekte edilerek ya da başka bir biçimde doğrudan vücuda alınmasıdır.
Bulundurma: Kişinin kendisine veya başkasına ait uyuşturucu maddeyi, kullanmak amacıyla fiilen veya hukuken hâkimiyeti altında tutmasıdır. Bu süreklilik arz eden bir suç olduğundan, elde tutma süresinin kısa ya da uzun olması suçun oluşumunu etkilemez.

Kişisel ihtiyacı aşacak miktarda madde bulundurulması hâlinde fail, artık kullanma suçundan değil, çok daha ağır sonuçlar doğuran uyuşturucu madde ticareti suçundan sorumlu tutulur.

Uygulamada en çok tartışılan konu, ele geçirilen maddenin kullanım amaçlı mı yoksa ticaret amaçlı mı bulundurulduğudur. Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun yerleşik içtihadına göre bu ayrım şu kriterler gözetilerek yapılır.

TCK m.191 (kullanmak için bulundurma) ile TCK m.188 (uyuşturucu ticareti) birbirine karıştırılmamalıdır. Temel farklar şöyledir:

Cezası: Kullanmak için uyuşturucu satın alan, kabul eden, bulunduran ya da kullanan kişi 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Fiilin okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi yerlere 200 metreden yakın mesafede işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır (3 yıldan 7,5 yıla kadar hapis). Bu suç adli para cezasına çevrilmeye elverişli değildir; ancak hapis cezasının ertelenmesi mümkündür.

Kamu davasının açılmasının ertelenmesi: İlk kez bu suçu işleyenler için savcılık doğrudan dava açmaz; 5 yıl süreyle kamu davasının açılmasını erteler. Bu süre boyunca en az 1 yıl (gerekirse 2 yıla kadar uzatılabilir) denetimli serbestlik tedbiri uygulanır ve gerekirse tedaviye yönlendirilir. Erteleme süresinde tekrar madde kullanma, satın alma, kabul etme veya bulundurma ya da yükümlülüklere uymamakta ısrar hâlinde erteleme kaldırılıp dava açılır.

Denetimli serbestlik prosedürü: Karar şüpheliye tebliğ edilir, dosya Denetimli Serbestlik Müdürlüğü’ne gönderilir; müdürlük 10 gün içinde başvuru yapılmasını ister. Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre, yükümlülüklere “ısrarla” uyulmadığının kabul edilebilmesi için usulüne uygun iki ayrı tebligat yapılmış olması şarttır; tek tebligatın ihlali yeterli sayılmaz.

HAGB: Kamu davası açılıp yargılama tamamlandığında mahkeme, CMK m.231’deki genel şartları aramaksızın zorunlu olarak hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verir (TCK m.191/8). Sanığın kabul edip etmemesinin önemi yoktur.

Etkin pişmanlık (TCK 192): Kişi, yetkililer haberdar olmadan önce maddeyi kimden, nereden ve ne zaman temin ettiğini bildirip failin yakalanmasına yardım ederse ceza verilmez. Haber alındıktan sonra gönüllü işbirliği yapılırsa cezada 1/4 ile 1/2 arasında indirim uygulanır. Soruşturma başlamadan kişi kendiliğinden başvurup tedavi talep ederse yine ceza verilmez.

Yargıtay artık yıllık kullanım kriterinden çok, günlük/haftalık tüketim mantığıyla hareket etmektedir.

Ayrıca bu suç şikayete bağlı değildir; 8 yıllık dava zamanaşımı süresi içinde her zaman soruşturulabilir. Sadece sanığın kendi ikrarına dayanarak, madde ele geçirilmeden ya da tıbben tespit yapılmadan mahkûmiyet kurulamaz. Görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir.

Uyuşturucu madde kullanma ve bulundurma suçuna ilişkin hükümler esas olarak 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 191 ve 192. maddeleri ile denetimli serbestlik sürecine ilişkin 5402 sayılı Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu ve ilgili yönetmelik hükümlerine tabidir.