Beraat, sanığın yüklenen suçtan aklandığını gösteren ve yargılamayı esastan sona erdiren hükümdür. CMK 223/2'de beraat hâlleri sayılmış, aynı maddenin 9. fıkrasında ise yargılamanın tamamlanmasını beklemeden verilebilen derhal beraat düzenlenmiştir. Hangi gerekçeyle beraat edildiği, sonradan açılacak tazminat davası, disiplin süreçleri ve memuriyet gibi alanlarda önemli sonuçlar doğurur.
CMK 223'e göre hüküm türleri
Duruşmanın sonunda mahkeme şu kararlardan birini verir: beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkûmiyet, güvenlik tedbirine hükmedilmesi, davanın reddi veya düşmesi. Beraat bunlardan yalnızca biridir ve diğerlerinden farklı olarak sanığın suçlu olmadığını tespit eder.
Beraat hâlleri
CMK 223/2 beş beraat sebebi sayar:
| Bent | Beraat sebebi | Örnek |
|---|---|---|
| a | Yüklenen fiilin kanunda suç olarak tanımlanmamış olması | Sadece sözleşmeye aykırılık oluşturan borç ilişkisi |
| b | Fiilin sanık tarafından işlenmediğinin sabit olması | Kamera kaydı sanığın başka şehirde olduğunu gösteriyor |
| c | Fiilin sanık tarafından işlendiğinin sabit olmaması | Mahkûmiyete yeter, şüpheden uzak delil yok |
| d | Fiilin işlendiği sabit olmakla birlikte hukuka uygunluk nedeninin bulunması | Meşru müdafaa, hakkın kullanılması |
| e | Suçun manevi unsurunun (kast veya taksir) bulunmaması | Hukuken taksirle işlenemeyen suçta özensizlik |
Uygulamada en sık görülen gerekçe (c) bendidir: "şüpheden sanık yararlanır" ilkesi gereği, suçu işlediğine dair kesin ve inandırıcı delil yoksa sanık beraat eder. (b) bendi ise daha güçlü bir beraattir; sanığın fiili işlemediği kesin olarak ortaya konulmuştur.
Derhal beraat (CMK 223/9)
Normal akışta beraat kararı, sanığın sorgusu, delillerin toplanması ve tartışılması tamamlandıktan sonra verilir. Ancak dosyadaki mevcut deliller beraat kararı verilmesi gerektiğini açıkça gösteriyorsa, mahkeme yargılamayı uzatmadan hemen beraat kararı verebilir. Kanun bu durumda sanığın sorgusu yapılmamış olsa bile beraat kararı verilebileceğini belirtir.
Derhal beraatın şartları:
- Dosyadaki delillerin beraat için yeterli ve açık olması,
- Toplanması gereken başka delilin sonucu değiştirme ihtimalinin bulunmaması,
- Kararın sanık lehine olması (derhal mahkûmiyet diye bir kurum yoktur).
Derhal beraat özellikle şu durumlarda gündeme gelir: sanık yurt dışında olduğu için sorgusu yapılamayan ama dosyası açıkça suç oluşturmayan davalar, şikâyetin geri alınması gibi engellerin olmadığı ancak fiilin suç olmadığının belgelerle anlaşıldığı dosyalar, tanık ve belgelerin sanığın masumiyetini açıkça ortaya koyduğu durumlar.
Bu kurum makul sürede yargılanma hakkının bir uzantısıdır. Sanığın gereksiz yere yıllarca yargılanmasının ve yakalama kararıyla aranmasının önüne geçer.
Beraat ile benzer kararlar arasındaki fark
Ceza verilmesine yer olmadığı kararı: Fiil suçtur, sanık işlemiştir ama kusur yeteneğini kaldıran akıl hastalığı, yaş küçüklüğü veya şahsi cezasızlık sebebi gibi nedenlerle ceza verilmez. Beraatten farklıdır; güvenlik tedbirine hükmedilebilir.
Düşme kararı: Şikâyetin geri alınması, zamanaşımı, sanığın ölümü veya uzlaşma gibi nedenlerle dava esastan incelenmeden sona erer. Sanık aklanmış sayılmaz.
HAGB: Mahkûmiyet hükmü kurulmuş ama açıklanması geri bırakılmıştır. Denetim süresi iyi geçirilirse dava düşer; yine de bu bir beraat değildir.
Beraatin sonuçları
Adli sicil
Beraat kararları adli sicil kaydına mahkûmiyet olarak işlenmez. Adli sicil belgesinde görünmez. Ancak soruşturma ve kovuşturmanın varlığı UYAP kayıtlarında ve bazı güvenlik soruşturmalarında görülebilir.
Yargılama giderleri ve vekâlet ücreti
Beraat eden sanık yargılama giderlerinden sorumlu tutulmaz. Kendisini vekil ile temsil ettirmişse, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'ne göre belirlenen vekâlet ücretinin hazineden ödenmesine karar verilir.
Tazminat hakkı
Kanuna uygun olarak tutuklanıp da kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatine karar verilen kişi, CMK 141/1-e uyarınca devlete karşı maddi ve manevi tazminat isteyebilir. Gözaltı, el koyma ve arama gibi koruma tedbirlerinin hukuka aykırı uygulanması da tazminat sebebidir. Başvuru, kararın kesinleştiğinin öğrenilmesinden itibaren 3 ay ve her halde kesinleşmeden itibaren 1 yıl içinde, yerleşim yerindeki ağır ceza mahkemesine yapılır. Ayrıntılar için haksız tutuklama tazminatı yazımıza bakabilirsiniz.
İşe dönüş ve disiplin
Ceza yargılaması nedeniyle görevden uzaklaştırılan memurlar beraat sonrası görevlerine dönebilir. Disiplin hukuku ceza hukukundan bağımsız olsa da beraat kararındaki maddi olgu tespitleri disiplin kurulunu bağlar.
Beraat kararına karşı kanun yolu
Beraat kararına karşı katılan (müşteki) ve Cumhuriyet savcısı istinafa başvurabilir. Sanık da beraatin gerekçesine karşı başvuruda bulunabilir; örneğin (c) yerine (b) bendine göre beraat isteyebilir. İstinaf süresi kararın açıklanmasından veya tebliğinden itibaren 2 haftadır (CMK 273).
Bursa'da ceza yargılamasında savunma
Beraat ile sonuçlanan bir dosyanın arkasında çoğu zaman erken aşamada toplanan lehe deliller, zamanında sunulan bilirkişi itirazları ve doğru kurgulanan savunma vardır. Bursa ve ilçelerindeki ceza mahkemelerinde süren dosyanız için Osmangazi'deki büromuzdan ceza avukatı desteği alabilir, haksız tutuklama sonrası tazminat sürecinizi planlayabilirsiniz.
Bu konuda Bursa’da avukat desteğine ihtiyacınız varsa Osmangazi’deki büromuzla görüşebilirsiniz:
Bunlar da ilginizi çekebilir
Sık sorulan sorular
Derhal beraat nedir?
Yargılama tamamlanmadan, mevcut delillerle beraat kararı verilebileceği açıkça anlaşıldığında, sanığın sorgusu yapılmasa bile mahkemenin hemen beraat kararı vermesidir.
Beraat eden kişi tazminat alabilir mi?
Tutuklanmış veya gözaltında tutulmuş ve sonunda beraat etmişse CMK 141 uyarınca devlete karşı maddi ve manevi tazminat davası açabilir.
Beraat kararı adli sicile işlenir mi?
Beraat kararı adli sicil kaydına mahkûmiyet olarak işlenmez; adli sicil belgesinde görünmez.
Bursa Barosu (Sicil No 7458). Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu; uzun yıllar Cumhuriyet savcısı ve başsavcı vekili olarak görev yaptı.
