Ceza soruşturması sırasında gözaltına alınan, tutuklanan veya malına el konulan kişi, sonradan beraat etmiş ya da hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmişse, uğradığı zarar için devlete karşı tazminat talep edebilir. Bu hak CMK m.141-144'te düzenlenmiştir ve Anayasa m.19/son ile AİHS m.5/5'in iç hukuktaki karşılığıdır.
Hangi durumlarda tazminat istenebilir?
CMK m.141'e göre suç soruşturması veya kovuşturması sırasında:
| Bent | Durum |
|---|---|
| a | Kanunlarda belirtilen koşullar dışında yakalanan, tutuklanan veya tutukluluğunun devamına karar verilen |
| b | Kanuni gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan |
| c | Kanuni hakları hatırlatılmadan veya istemine rağmen yakınlarına haber verilmeyen |
| d | Kanuna uygun olarak tutuklandığı halde makul sürede yargılanmayan |
| e | Kanuna uygun olarak yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatine karar verilen |
| f | Mahkûm olup da gözaltı ve tutuklu kaldığı süreleri hükmolunan cezasından fazla olan |
| g | Yüklenen suçun kanuni tanımında öngörülen cezanın üst sınırından fazla süre tutuklu kalan |
| h | Kararın kendisine bildirilmemesi nedeniyle kanun yoluna başvuramayan |
| i | Hakkındaki koruma tedbiri kararı (arama, el koyma) ölçüsüz şekilde uygulanan |
| j | Eşyası veya diğer malvarlığı değerleri hakkında el koyma tedbiri gereksiz olarak uygulanan veya amacı dışında kullanılan |
| k | Hakkında verilen yakalama kararı kanuna aykırı olan |
Uygulamada en sık başvurulan sebep (e) bendidir: kişi kanuna uygun şekilde tutuklanmış olsa bile beraat etmişse tazminat isteyebilir.
Tazminat isteyemeyecek kişiler (CMK 144)
- Kendi iradesiyle, gerçeğe aykırı beyanla tutuklanmaya sebep olan,
- Kusur yeteneği olmadığı için beraat eden veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilen (bazı istisnalarla),
- Genel af nedeniyle davası düşenler.
Süre ve görevli mahkeme
Tazminat istemi, kararın kesinleştiğinin ilgiliye tebliğinden itibaren 3 ay ve her halde kesinleşme tarihini izleyen 1 yıl içinde yapılmalıdır. Dava, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde açılır. Dava harçtan muaftır ve hazine aleyhine açılır.
Talep edilebilecek tazminat
Maddi tazminat:
- Tutuklu kalınan süredeki kazanç kaybı (maaş, ticari kazanç),
- İş kaybı ve işsiz kalınan süre,
- Soruşturma ve kovuşturmada ödenen makul avukatlık ücreti,
- Tedavi giderleri.
Manevi tazminat: Tutukluluk süresi, kişinin toplumdaki konumu, ailesine etkisi, basına yansıma gibi unsurlar dikkate alınarak hakkaniyete göre belirlenir.
İspat ve dikkat edilecekler
Maddi zarar için maaş bordrosu, vergi beyannamesi, SGK kayıtları ve avukatlık ücret makbuzları sunulmalıdır. Sadece "tutuklandım" demek yeterli değildir; zararın kalemleri belgelendirilmelidir. Mahkemenin verdiği tazminat kararına karşı istinaf yolu açıktır.
AYM ve AİHM boyutu
Tutukluluğun hukuka aykırı olduğu ve CMK 141 yolunun etkili olmadığı durumlarda Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru da gündeme gelir. Ayrıntılar: Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, makul sürede yargılanma hakkı.
Beraat sonrası tazminat sürecinizi planlamak için derhal beraat ve beraat kararının sonuçları yazımızı okuyabilir, Bursa ceza avukatı sayfamızdan büromuza ulaşabilirsiniz.
Bu konuda Bursa’da avukat desteğine ihtiyacınız varsa Osmangazi’deki büromuzla görüşebilirsiniz:
Sık sorulan sorular
Haksız tutuklama tazminatı için süre ne kadar?
Karar veya hükmün kesinleştiğinin ilgiliye tebliğinden itibaren 3 ay ve her halde kesinleşmeden itibaren 1 yıl içinde dava açılmalıdır.
Davayı hangi mahkemede açarım?
Zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde açılır; eğer o yerde ağır ceza mahkemesi yoksa, en yakın ağır ceza mahkemesi görevlidir.
Ne kadar tazminat alınır?
Maddi tazminat, tutuklu kalınan süredeki kazanç kaybı ve masraflar üzerinden hesaplanır. Manevi tazminat ise tutukluluk süresi, kişinin sosyal durumu ve olayın etkisi dikkate alınarak hakkaniyete göre belirlenir.
Avukat ücretini devletten isteyebilir miyim?
Evet. Soruşturma ve kovuşturma aşamasında ödenen makul avukatlık ücreti maddi zarar kapsamında talep edilebilir.
Bursa Barosu (Sicil No 7458). Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu; uzun yıllar Cumhuriyet savcısı ve başsavcı vekili olarak görev yaptı.
