Kamuoyunda "iç güvenlik paketi" olarak anılan 6638 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, 4 Nisan 2015'te yürürlüğe girmiştir. Kanun; kolluğun yetkilerini, toplantı ve gösteri yürüyüşlerine ilişkin suçları, silah taşıma ve kullanma kurallarını ve bazı ceza muhakemesi hükümlerini değiştirmiştir. Değişikliklerin önemli bir kısmı bugün de günlük hayatta, özellikle gözaltı, arama ve eylemlere katılım konularında karşımıza çıkar.
Kanunun genel yapısı
6638 sayılı Kanun bir "torba kanun"dur; tek bir kanunu değil, birçok kanunu birlikte değiştirmiştir. Başlıcaları:
| Değiştirilen kanun | Başlıca konu |
|---|---|
| 2559 sayılı Polis Vazife ve Selahiyet Kanunu (PVSK) | Durdurma, arama, silah kullanma, gözaltı yetkileri |
| 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu | Yüz örtme, molotof ve benzeri araçlar, propaganda |
| 6136 sayılı Ateşli Silahlar Kanunu | Silah ve patlayıcıya ilişkin suçlar |
| 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu | Tutuklama, arama ve elkoyma kuralları |
| 2803 sayılı Jandarma Kanunu | Jandarmanın benzer yetkileri |
Kolluğun durdurma ve arama yetkisi
PVSK m.4/A kolluğa, makul bir sebebin varlığı halinde kişileri ve araçları durdurma yetkisi verir. Durdurmada kişiye sebep bildirilmeli, işlem süresi makul tutulmalıdır. Durdurma kendi başına arama yetkisi vermez.
Önleme araması PVSK m.9'da düzenlenir. Kural olarak hâkim kararı, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde ise mülki amirin yazılı emri gerekir. 6638 sayılı Kanun ile gecikmesinde sakınca bulunan durumlarda kolluk amirinin yazılı emriyle arama yapılabileceği, bu emrin 24 saat içinde hâkim onayına sunulacağı ve hâkimin 48 saat içinde karar vereceği esası getirilmiştir. Onaylanmayan aramanın sonuçları kullanılamaz.
Silah kullanma yetkisi
PVSK m.16 kolluğun silah kullanma koşullarını düzenler. 6638 ile bu maddeye, molotof, patlayıcı, yanıcı, yakıcı veya benzeri silahlarla saldırıya uğranması ya da saldırı girişiminde bulunulması halinde, saldırıyı etkisiz kılmaya yönelik olarak doğrudan ve duraksamadan hedef gözetilerek silah kullanılabileceği hükmü eklenmiştir.
Bu yetki sınırsız değildir; orantılılık ilkesi Anayasa ve AİHS uyarınca geçerliliğini korur. Silah kullanımının hukuka uygun olup olmadığı her olayın koşullarına göre değerlendirilir; aşırı kuvvet kullanımı hem ceza hem tazminat sorumluluğu doğurur.
Gözaltı ve yakalama
Kanun, toplumsal olaylarda toplu suçlar bakımından gözaltı süresine ilişkin bazı düzenlemeler getirmiş, kişinin kendisinin veya başkalarının can güvenliğini tehlikeye düşürecek durumlarda koruma altına alma imkânı tanımıştır (PVSK m.13). Gözaltındaki kişinin hakları ise CMK ve Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği ile güvence altındadır: yakınlara haber verme, müdafi ile görüşme, susma hakkı ve sağlık kontrolü. Ayrıntılar için gözaltında haklarım nelerdir yazımıza bakabilirsiniz.
Toplantı ve gösteri yürüyüşlerine ilişkin değişiklikler
2911 sayılı Kanun'da yapılan başlıca değişiklikler:
- Toplantı veya yürüyüşe kimliğini gizlemek amacıyla yüzü kısmen veya tamamen kapalı katılmak suç olarak düzenlenmiştir.
- Molotof, havai fişek, demir bilye, sapan gibi araçlarla katılım ağırlaştırıcı neden sayılmıştır.
- Terör örgütlerinin amblem ve işaretlerini taşımak, slogan atmak ve propaganda yapmak ayrıca cezalandırılmaktadır.
- Kanuna aykırı toplantıda dağılmaya ilişkin uyarıya rağmen dağılmamak suçtur.
Bu suçlarla ilgili kapsamlı bilgi için 2911 sayılı Kanuna muhalefet yazımızı okuyabilirsiniz.
Ceza muhakemesine etkileri
6638 ile CMK 100'de tutuklama nedenlerine ilişkin katalog suçlara bazı suçlar eklenmiş; arama ve elkoyma kararlarında "makul şüphe" ölçütü ile ilgili değişiklikler yapılmıştır. Bu değişikliklerin bir kısmı sonraki yıllarda Anayasa Mahkemesi kararları ve yeni yargı paketleriyle tekrar değiştirilmiştir. Bu nedenle somut bir dosyada olay tarihinde yürürlükte olan metin esas alınmalıdır.
Anayasa Mahkemesi denetimi
6638 sayılı Kanun'un bazı hükümleri iptal davasına konu olmuş, Anayasa Mahkemesi bir kısmını Anayasa'ya uygun bulurken bazı hükümleri belirlilik ve orantılılık ilkeleri yönünden değerlendirmiştir. Bireysel başvuru yoluyla da kolluk müdahalesine ilişkin çok sayıda ihlal kararı verilmiştir. Toplantı ve gösteri hakkına müdahalede zorunluluk ve orantılılık aranır.
Haklarınızı korumak için
- Durdurulduğunuzda sebebini sorma ve kimlik gösterme yükümlülüğünüzü bilin.
- Arama yapılıyorsa dayanağı olan karar veya emri sorun; tutanağa itirazınızı yazdırın.
- Gözaltına alındıysanız susma hakkınızı kullanabilir, avukatla görüşmeden ifade vermeyebilirsiniz.
- Orantısız güç kullanımında sağlık raporu alın, görüntü ve tanık bilgilerini saklayın.
Bursa'da gözaltı, arama veya bir eylem nedeniyle soruşturmaya muhatap olduysanız, Osmangazi'deki büromuzdan ceza avukatı desteği alabilirsiniz.
Bu konuda Bursa’da avukat desteğine ihtiyacınız varsa Osmangazi’deki büromuzla görüşebilirsiniz:
Bunlar da ilginizi çekebilir
Sık sorulan sorular
İç güvenlik paketi ne zaman yürürlüğe girdi?
6638 sayılı Kanun 4 Nisan 2015 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
Polis hangi durumlarda üst araması yapabilir?
PVSK m.9 uyarınca kural olarak hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde mülki amirin yazılı emri gerekir; acil hallerde kolluk amirinin emri sonradan onaya sunulur.
Gösteride yüzü kapatmak suç mu?
2911 sayılı Kanun uyarınca toplantı veya yürüyüşe kimliğini gizlemek amacıyla yüzü kısmen veya tamamen örtülü olarak katılmak suç olarak düzenlenmiştir.
Bursa Barosu (Sicil No 7458). Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu; uzun yıllar Cumhuriyet savcısı ve başsavcı vekili olarak görev yaptı.
