İnsanlığa Karşı Suçlar (TCK 77)

İnsanlığa karşı suçlar, belli bir toplum kesimine yönelik plan dahilinde ve sistemli şekilde gerçekleştirilen ağır insan hakları ihlallerini cezalandırır. Türk Ceza Kanunu bu suçu "Uluslararası Suçlar" başlıklı kısmın ilk bölümünde, soykırım suçundan hemen sonra 77. maddede düzenlemiştir. Suç, Roma Statüsü'nün 7. maddesiyle paralel bir yapıya sahiptir.

Suçun tanımı

TCK 77/1'e göre siyasal, felsefi, ırki veya dini saiklerle toplumun bir kesimine karşı bir plan doğrultusunda sistemli olarak işlenen aşağıdaki fiiller insanlığa karşı suç oluşturur:

• Kasten öldürme,
• Kasten yaralama,
• İşkence, eziyet veya köleleştirme,
• Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma,
• Bilimsel deneylere tabi kılma,
• Cinsel saldırıda bulunma veya çocukları cinsel istismar,
• Zorla hamile bırakma,
• Zorla fuhşa sevk etme.

Unsurları

Toplu ve sistematik saldırı

Suçun ayırt edici unsuru, fiillerin tekil olaylar değil, belli bir plana dayanan ve toplumun bir kesimini hedef alan saldırının parçası olmasıdır. Tek başına bir kasten öldürme ne kadar vahşi olursa olsun, sistematik bir planın parçası değilse TCK 81 kapsamında değerlendirilir.

"Plan" unsurunun ispatında olayların yaygınlığı, benzer yöntemlerin tekrarı, devlet veya örgüt politikasının varlığı, emir ve talimat belgeleri dikkate alınır.

Saik unsuru

TCK 77, Roma Statüsü'nden farklı olarak bir saik arar: siyasal, felsefi, ırki veya dini saik. Fail, mağdurları bu özellikleri nedeniyle hedef almalıdır. Bu yönüyle suç, soykırıma yaklaşır; ancak soykırımda aranan "grubu tamamen veya kısmen yok etme" özel kastı burada aranmaz.

Mağdur

Mağdur, toplumun belli bir kesimine mensup sivillerdir. Silahlı çatışmada muharip statüsündeki kişilere yönelik fiiller genellikle savaş suçları kapsamında değerlendirilir.

Cezası

Kasten öldürme ve yaralamada mağdur sayısınca ceza verilir (77/2). Tüzel kişiler hakkında da güvenlik tedbirlerine hükmolunur (77/3).

Zamanaşımı

TCK 77/4 uyarınca insanlığa karşı suçlarda dava ve ceza zamanaşımı işlemez. Bu, uluslararası hukukta kabul görmüş "insanlığa karşı suçların cezasız kalmaması" ilkesinin bir sonucudur.

Uluslararası ceza hukukundaki yeri

İnsanlığa karşı suç kavramı ilk kez Nürnberg Askeri Ceza Mahkemesi Şartı ile kodifiye edilmiş, sonra Eski Yugoslavya ve Ruanda Uluslararası Ceza Mahkemeleri statülerinde ve 1998 Roma Statüsü'nde yer almıştır. Roma Statüsü, saldırının yaygın veya sistematik olmasını yeterli görür ve saik aramaz; ayrıca zorla kaybetme, apartheid ve sürgün gibi fiilleri de kapsar. Türkiye Roma Statüsü'ne taraf değildir; TCK 77 ise iç hukukta bağımsız bir düzenlemedir.

Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin yetkisi ve işleyişi için Uluslararası Ceza Mahkemesi savcılığı yazımıza bakabilirsiniz.

Yargılama yetkisi ve görevli mahkeme

İnsanlığa karşı suçlar ağır ceza mahkemesinde görülür. Türkiye'de işlenmesi halinde Türk yargısı yetkilidir. Yabancı ülkede işlenmesi halinde TCK 13 uyarınca evrensellik ilkesi gereği, fail kim olursa olsun Türk kanunları uygulanır; Adalet Bakanı'nın talebi aranır.

Diğer suçlarla ilişkisi

• Soykırım (TCK 76): Milli, etnik, ırki veya dini bir grubu yok etme kastı varsa soykırım uygulanır.
• Savaş suçları: Silahlı çatışma bağlamında ve uluslararası insancıl hukuk kurallarının ihlali söz konusuysa savaş suçları gündeme gelir; Türk hukukunda bu alan için özel bir düzenleme sınırlıdır. Ayrıntılar için savaş suçları yazımızı inceleyebilirsiniz.
• Örgüt suçları: Fiiller bir örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenirse ayrıca TCK 78 (örgüt kurma) uygulanır.

Sonuç

İnsanlığa karşı suçlar ceza hukukunun en ağır yaptırımlarına konu olan, zamanaşımına tabi olmayan ve hem iç hukuk hem uluslararası hukuk tarafından cezasız bırakılmaması gereken suçlardandır. Akademik çalışmalar, mağdur temsili veya uluslararası ceza hukuku alanındaki sorularınız için büromuzla iletişime geçebilirsiniz. Genel ceza hukuku hizmetlerimiz için Bursa ceza avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.