Yakalama, suç şüphesi altındaki bir kişinin özgürlüğünün geçici olarak kısıtlanmasıdır ve ceza muhakemesinin en sık uygulanan koruma tedbiridir. Kişi özgürlüğüne ağır bir müdahale olduğu için Anayasa m.19 ve CMK m.90-99 ile sıkı şartlara bağlanmıştır. Yakalanan kişinin hakları bilinmeden yapılan her işlem, ileride hem delil hem tazminat yönünden sorun yaratır.
Kimler yakalayabilir?
Herkes tarafından yakalama (CMK 90/1): Kişiye suçu işlerken rastlanırsa (suçüstü) veya suçüstü bir fiilden sonra izlenmekte iken kaçması olasılığı bulunursa ya da hemen kimliğini belirleme olanağı bulunmazsa, herkes onu geçici olarak yakalayabilir. Yakalayan kişi şüpheliyi gecikmeden kolluğa teslim etmelidir.
Kolluk tarafından yakalama (CMK 90/2): Tutuklama veya yakalama emri düzenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sakınca bulunan hallerde, savcıya veya amirlerine derhal başvurma imkânı yoksa kolluk görevlileri de yakalama yetkisine sahiptir.
Yakalama ile gözaltı farkı
| Kavram | Tanım | Süre |
|---|---|---|
| Yakalama | Kişinin hareket özgürlüğünün fiilen kısıtlanması | Anlık |
| Gözaltı | Yakalanan kişinin savcı kararıyla soruşturma için tutulması | Bireysel suçta 24 saat; toplu suçta en fazla 4 gün |
| Tutuklama | Hâkim kararıyla özgürlükten yoksun bırakma | Kanuni üst sınırlar dahilinde |
Gözaltına alınabilmesi için kişinin gözaltına alınmasının soruşturma bakımından zorunlu olması ve suç işlediğini düşündüren somut delillerin bulunması gerekir (CMK 91/2).
Yakalanan kişinin hakları
Yakalanan kişiye derhal, kanuni haklarının ve yakalanma sebebinin bildirilmesi zorunludur (CMK 90/4). Bu haklar şunlardır:
- Yakalama sebebini ve hakkındaki suçlamayı öğrenme,
- Susma hakkı: İfade vermeme, kendisini ve yakınlarını suçlayıcı beyanda bulunmama,
- Bir müdafi (avukat) seçme ve onunla her zaman görüşme; avukatı yoksa baro tarafından görevlendirilmesini isteme,
- Yakınlarından birine veya belirleyeceği bir kişiye haber verilmesini isteme,
- Delillerin toplanmasını isteme,
- Doktor muayenesine götürülme ve sağlık raporu alınması,
- Yabancıysa konsolosluğa bildirim yapılmasını isteme,
- Yakalama ve gözaltı işlemlerine karşı sulh ceza hâkimliğine başvurma.
Bu hakların bildirildiği bir tutanak düzenlenir. Hakların bildirilmemesi ya da avukat talebine rağmen ifade alınması, ifadenin hukuka aykırı delil sayılmasına yol açar (CMK 148).
Kelepçe ve zor kullanma
Yakalanan kişinin kaçma veya kendisinin ya da başkalarının hayat veya beden bütünlüğü bakımından tehlike oluşturma ihtimali varsa kelepçe takılabilir. Zor kullanma ise direniş ölçüsünde ve orantılı olmalıdır. Aşırı güç kullanımı işkence, eziyet veya kötü muamele suçlarını oluşturabilir.
Gözaltı süresi
- Bireysel suçlarda: Yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu süre hariç 24 saat. Bu yol süresi 12 saatten fazla olamaz.
- Toplu suçlarda: Delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle savcı, her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün süreyle uzatma kararı verebilir; toplam süre 4 gün olur.
- Terör ve örgüt suçlarına ilişkin özel düzenlemelerde süreler farklı olabilir.
Yakalamaya ve gözaltına itiraz
CMK 91/5 uyarınca yakalanan kişi, müdafii, kanuni temsilcisi, eşi veya birinci ya da ikinci derecede kan hısımı, yakalama veya gözaltına alma işlemine ya da gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin yazılı emre karşı hemen serbest bırakılmak için sulh ceza hâkimliğine başvurabilir.
Hâkim incelemeyi evrak üzerinde yapar ve en geç 24 saat içinde karar verir. Başvuru haklı görülürse kişi derhal serbest bırakılır; aksi halde başvuru reddedilir veya kişi soruşturma evrakıyla birlikte hâkime getirilir.
Hukuka aykırı yakalamanın sonuçları
Kanuna aykırı yakalanan veya gözaltına alınan kişi CMK 141 uyarınca devletten tazminat isteyebilir. Ayrıca hukuka aykırı gözaltı sırasında alınan ifadeler ve elde edilen deliller yargılamada kullanılamaz. Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru yolu da açıktır. Ayrıntılı bilgi için haksız tutuklama ve gözaltı tazminatı ve gözaltında haklarım nelerdir yazılarımızı okuyabilirsiniz.
Bursa'da gözaltı ve ifade süreci
Bursa'da gözaltına alınan şüpheliler genellikle Bursa Emniyet Müdürlüğü birimlerinde veya ilçe emniyet ve jandarma birimlerinde ifade verir, ardından Bursa Adliyesi'ndeki Cumhuriyet Başsavcılığı'na sevk edilir. İfade öncesinde avukatla görüşmek, sonraki tüm sürecin seyrini belirler. Osmangazi'deki büromuzdan ceza avukatı desteği alabilirsiniz.
Bu konuda Bursa’da avukat desteğine ihtiyacınız varsa Osmangazi’deki büromuzla görüşebilirsiniz:
Bunlar da ilginizi çekebilir
Sık sorulan sorular
Vatandaş birini yakalayabilir mi?
Evet. Suçüstü halinde veya izlenirken kaçma ya da kimliğinin hemen belirlenememesi durumunda herkes kişiyi geçici olarak yakalayabilir; derhal kolluğa teslim etmelidir.
Yakalamaya nasıl itiraz edilir?
Yakalanan kişi, eşi, yakını veya avukatı, yakalama ya da gözaltı işlemine karşı derhal serbest bırakılmak için sulh ceza hâkimliğine başvurabilir (CMK 91/5).
Gözaltı süresi en fazla ne kadardır?
Bireysel suçlarda yakalama yerine en yakın hâkime gönderilme için gerekli süre hariç 24 saattir; toplu suçlarda savcının yazılı emriyle günlük uzatmalar yapılarak en fazla 4 güne çıkabilir.
Bursa Barosu (Sicil No 7458). Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu; uzun yıllar Cumhuriyet savcısı ve başsavcı vekili olarak görev yaptı.
