Soykırım Suçu (TCK 76) ve Uluslararası Hukuk

Soykırım, bir insan grubunu salt o gruba mensubiyeti nedeniyle yok etmeye yönelen ve "suçların suçu" olarak anılan en ağır uluslararası suçtur. Türk Ceza Kanunu'nda 76. madde ile düzenlenmiş olup, 1948 tarihli Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi'ndeki tanımla büyük ölçüde örtüşür.

Suçun tanımı

TCK 76/1'e göre bir plan icrası suretiyle milli, etnik, ırki veya dini bir grubun tamamen veya kısmen yok edilmesi amacıyla bu grubun üyelerine karşı aşağıdaki fiillerden birinin işlenmesi soykırımdır:

1. Kasten öldürme,
2. Kişilerin bedensel veya ruhsal bütünlüklerine ağır zarar verme,
3. Grubun tamamen veya kısmen yok olmasını sonuçlayacak koşullar altında yaşamaya zorlama,
4. Grup içinde doğumlara engel olmaya yönelik tedbirler alma,
5. Gruba ait çocukları bir başka gruba zorla nakletme.

Unsurlar

Korunan gruplar

Korunan gruplar sınırlı sayıdadır: milli, etnik, ırki ve dini gruplar. Siyasi, sosyal veya ekonomik gruplar tanıma dahil değildir. Grup üyeliğinin tespitinde hem objektif ölçütler hem failin algısı dikkate alınır.

Özel kast (dolus specialis)

Soykırımın kalbi yok etme kastıdır. Fail, grubu tamamen veya kısmen yok etmek amacıyla hareket etmelidir. "Kısmen" ifadesi grubun önemli bir kısmını ifade eder; bu önem sayısal olabileceği gibi grubun liderleri gibi niteliksel de olabilir. Uluslararası mahkemeler bu kastın genellikle doğrudan belgeyle değil, olayların bütününden çıkarıldığını kabul eder: saldırıların ölçeği, sistematik yapısı, grubun kültürel ve dini sembollerinin hedef alınması gibi.

Plan

TCK, Sözleşme'den farklı olarak "bir plan icrası suretiyle" ifadesini kullanır. Bu, fiillerin dağınık ve tesadüfi olmamasını, organize bir faaliyetin parçası olmasını gerektirir.

Cezası

Kanun ayrıca soykırım suçunda dava ve ceza zamanaşımının işlemediğini öngörür (76/4). Soykırım işlemek amacıyla örgüt kurmak veya yönetmek de TCK 78 kapsamında ayrıca cezalandırılır.

1948 Sözleşmesi ve uluslararası yargılama

1948 Sözleşmesi soykırımı barış veya savaş zamanında işlenmesinden bağımsız olarak uluslararası suç kabul eder ve sadece işlemeyi değil, işlemek için anlaşmayı, doğrudan ve alenen tahriki, teşebbüsü ve iştiraki de cezalandırır. Türkiye Sözleşme'ye 1950'de taraf olmuştur.

Uluslararası içtihatta öne çıkan kararlar:

• Akayesu (ICTR, 1998): Bir uluslararası mahkemenin soykırımdan verdiği ilk mahkûmiyet; cinsel şiddetin soykırım fiili olabileceği kabul edildi.
• Krstić (ICTY): Srebrenitsa olayları soykırım olarak nitelendirildi; "kısmen yok etme" kavramı açıklandı.
• Uluslararası Adalet Divanı Bosna-Sırbistan kararı (2007): Devletin soykırımı önleme yükümlülüğünü ihlal ettiği tespit edildi.

Yargı yetkisi

TCK 13 uyarınca soykırım suçunda evrensellik ilkesi geçerlidir: suç yabancı ülkede, yabancı tarafından işlenmiş olsa bile Türk kanunlarına göre yargılama yapılabilir. Görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir.

İnsanlığa karşı suçlarla farkı

İnsanlığa karşı suçlarda (TCK 77) toplumun bir kesimine yönelik sistematik saldırı yeterlidir; grubu yok etme kastı aranmaz. Ayrıca korunan kesim bakımından TCK 77 siyasal ve felsefi saikleri de kapsar. Kast ispatlanamadığında olay çoğu zaman insanlığa karşı suç olarak değerlendirilir. Ayrıntılı bilgi için insanlığa karşı suçlar ve savaş suçları yazılarımızı inceleyebilirsiniz.

Uluslararası ceza hukuku veya genel ceza hukuku sorularınız için Bursa ceza avukatı sayfamızdan büromuza ulaşabilirsiniz.