Aydınlatılmış onam, hastanın bir tıbbi müdahaleye, bu müdahalenin niteliği, riskleri ve alternatifleri hakkında yeterli bilgi aldıktan sonra özgür iradesiyle rıza göstermesidir. Tıbbi müdahalenin hukuka uygunluğunun temel şartlarından biridir.
Aydınlatmanın kapsamı
Hekim, hastaya şunları açıklamalıdır:
| Konu | Örnek |
|---|---|
| Teşhis | Hastalığın niteliği ve ciddiyeti |
| Önerilen müdahale | Ameliyatın nasıl yapılacağı |
| Alternatifler | İlaç tedavisi, fizik tedavi, beklemek |
| Riskler ve komplikasyonlar | Enfeksiyon, sinir hasarı, estetik sonuç |
| Başarı ihtimali | Beklenen sonuç ve iyileşme süresi |
| Müdahale yapılmazsa | Hastalığın seyri |
| Maliyet | Özel hastanelerde ücret |
Estetik gibi zorunlu olmayan müdahalelerde aydınlatma yükümlülüğü daha da ağırdır; en nadir riskler bile anlatılmalıdır. Ayrıntılar: estetik ameliyat hatası tazminat davası.
Onam formunun hukuki değeri
- Onam formu, aydınlatmanın yapıldığını ispatlamanın bir aracıdır, ancak tek başına yeterli değildir.
- Matbu, genel ve hastanın durumuna özgü olmayan formlar, Yargıtay uygulamasında yeterli aydınlatma sayılmayabilir.
- Onam, müdahaleden makul bir süre önce alınmalıdır; ameliyat masasında imzalatılan formun değeri tartışmalıdır.
- Onam, tıbbi hatayı hukuka uygun hale getirmez; onam yalnızca anlatılan komplikasyonlar için geçerlidir.
İspat yükü
Yargıtay'a göre hastanın usulüne uygun şekilde aydınlatıldığını ve onamının alındığını ispat yükü hekim ve sağlık kuruluşundadır. Aydınlatma ispatlanamazsa, müdahale kusursuz yapılmış olsa bile ortaya çıkan zarardan sorumluluk doğabilir.
Özel durumlar
| Durum | Onamı veren |
|---|---|
| Reşit olmayan hasta | Veli veya vasi (çocuğun görüşü de alınır) |
| Kısıtlı hasta | Vasi |
| Bilinci kapalı hasta, acil durum | Onam aranmaksızın müdahale |
| Ameliyat sırasında beklenmeyen durum | Hayati tehlike yoksa müdahale genişletilmemeli |
Aydınlatma eksikliğinin sonuçları
- Maddi tazminat: Tedavi giderleri, iş gücü kaybı,
- Manevi tazminat: Kişilik hakkının (vücut bütünlüğü üzerindeki karar hakkı) ihlali,
- Disiplin ve ceza sorumluluğu (TCK m.90 bilimsel deney ve rıza hükümleri saklı).
Hasta haklarının genel çerçevesi için hasta hakları nelerdir, tıbbi hata için malpraktis nedir yazılarımıza; davanız için Bursa sağlık hukuku avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.
Bu konuda Bursa’da avukat desteğine ihtiyacınız varsa Osmangazi’deki büromuzla görüşebilirsiniz:
Bunlar da ilginizi çekebilir
- Gıda Zehirlenmesi: Şikayet ve Tazminat Süreci
- İdarenin Hizmet Kusuru ve Tazminat Davası
- Acil Serviste Tıbbi İhmal: Bekletme, Erken Taburcu ve Sevk Hataları
- Diş Hekimi Hatası: İmplant, Kanal Tedavisi ve Diş Çekiminde Tazminat
- Doğumda Tıbbi Hata: Serebral Palsi, Brakial Pleksus ve Tazminat Hakları
- Hasta Hakları Nelerdir? Hasta Hakları Yönetmeliği ve Başvuru Yolları
Sık sorulan sorular
Onam formu imzaladım, dava açamaz mıyım?
Açabilirsiniz. Onam formu yalnızca bilgilendirilmiş riskler için rıza gösterildiğini kanıtlar; tıbbi hatayı (özensiz uygulamayı) hukuka uygun hale getirmez. Ayrıca matbu ve genel ifadeli formlar yeterli aydınlatma sayılmayabilir.
Aydınlatılmış onam sözlü olabilir mi?
Kanunda bazı müdahaleler için yazılı şekil aranır; uygulamada ispat yükü hekimde olduğundan onamın yazılı alınması gerekir. Aydınlatmanın yapıldığını ispat yükü hekim ve sağlık kuruluşundadır.
Acil durumda onam aranır mı?
Hayatı tehdit eden acil durumlarda ve hastanın onam verebilecek durumda olmadığı hallerde onam aranmadan müdahale yapılabilir.
Bursa Barosu (Sicil No 7458). Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu; uzun yıllar Cumhuriyet savcısı ve başsavcı vekili olarak görev yaptı.
