Anayasa Mahkemesi (AYM) veya Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) bir davada temel hakların ihlal edildiğine karar verdiğinde, ihlalin ve sonuçlarının giderilmesi için en etkili yol çoğunlukla yargılamanın yenilenmesidir. Bu yazıda ceza ve hukuk davalarında bu sürecin nasıl işlediğini açıklıyoruz.
Hukuki dayanaklar
| Kaynak | Hüküm |
|---|---|
| CMK m.311/1-f | AİHM'in Sözleşme ihlali kararı ceza davasında yargılamanın yenilenmesi sebebidir |
| HMK m.375/1-i | AİHM ihlal kararı hukuk davasında yargılamanın iadesi sebebidir |
| 6216 sayılı Kanun m.50 | AYM ihlal kararında yeniden yargılama yapılması |
| İYUK m.53 | İdari yargıda yargılamanın yenilenmesi |
AYM ihlal kararından sonra
AYM, ihlalin bir mahkeme kararından kaynaklandığını tespit ederse, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere dosyayı ilgili mahkemeye gönderir. Bu durumda yeniden yargılama yapmak bir takdir değil, yükümlülüktür. İlgili mahkeme, ihlal kararında belirtilen hususları gidermeye yönelik olarak yargılamayı yeniler. Uygulamada bazı mahkemelerin bu kararı uygulamaması da ayrıca ihlal konusu olmuştur.
AİHM ihlal kararından sonra
AİHM kararının kesinleşmesinden itibaren 1 yıl içinde yargılamanın yenilenmesi talep edilmelidir. Ceza davalarında başvuru, hükmü veren mahkemeye yapılır; mahkeme talebin kabulü halinde duruşma açar. İhlalin hükme etkili olması gerekir: örneğin tanık sorgulama hakkının ihlali, gerekçesiz mahkûmiyet, hukuka aykırı delile dayanılması gibi.
Süreç adım adım
- İhlal kararının kesinleşme ve tebliğ tarihini tespit edin.
- Hükmü veren mahkemeye, ihlal kararını ve gerekçesini ekleyerek yeniden yargılama dilekçesi verin.
- Mahkeme talebi kabul ederse yeniden duruşma yapılır; deliller ihlali giderecek şekilde yeniden değerlendirilir.
- Yeni karar verilir; önceki hüküm kaldırılabilir veya onaylanabilir.
- Yeni karara karşı olağan kanun yolları açıktır.
Tutukluluk ve infaz
İhlal kararı tutukluluğa veya mahkûmiyete ilişkinse, yeniden yargılama talebiyle birlikte infazın durdurulması veya tahliye talebi de ileri sürülebilir. Mahkeme yeniden yargılama sürecinde infazın ertelenmesine karar verebilir.
Tazminat ile ilişkisi
AYM veya AİHM'in hükmettiği tazminat, yeniden yargılama hakkını ortadan kaldırmaz. Ancak bazı hallerde mahkemeler yalnızca tazminatla yetinilmesinin ihlali gidereceğine karar verebilir. Ayrıntılar: AİHM'e başvuru, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru. Genel yargılamanın yenilenmesi kurumu için ceza hukukunda yargılamanın yenilenmesi yazımıza bakabilirsiniz.
Bu konuda Bursa’da avukat desteğine ihtiyacınız varsa Osmangazi’deki büromuzla görüşebilirsiniz:
Bunlar da ilginizi çekebilir
Sık sorulan sorular
İhlal kararından sonra yeniden yargılama için süre var mı?
AİHM kararları için kararın kesinleşmesinden itibaren 1 yıl içinde başvuru yapılmalıdır. AYM kararlarında ise mahkeme genellikle kararın ilgili mahkemeye gönderilmesine karar verir; ilgili yargılamanın yenilenmesi talebiyle başvurulur.
Yeniden yargılamada mutlaka beraat edilir mi?
Hayır. Yeniden yargılamada ihlalin giderilmesi amaçlanır; mahkeme deliller yeniden değerlendirildikten sonra önceki karardan farklı veya aynı sonuca varabilir.
Hukuk davalarında da yeniden yargılama olur mu?
Evet. HMK m.375/1-i uyarınca AİHM ihlal kararı yargılamanın iadesi sebebidir; AYM ihlal kararları da 6216 sayılı Kanun m.50 uyarınca yeniden yargılama yolunu açar.
Bursa Barosu (Sicil No 7458). Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu; uzun yıllar Cumhuriyet savcısı ve başsavcı vekili olarak görev yaptı.
