Mülkiyet hakkı, Anayasa'nın 35. maddesinde ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne Ek 1 No'lu Protokol'ün 1. maddesinde güvence altındadır. Bu hak; mülkten barışçıl şekilde yararlanmayı, mülkten yoksun bırakılmamayı ve mülkün kullanımının ancak kamu yararı amacıyla ve ölçülü şekilde kısıtlanabilmesini kapsar. Anayasa Mahkemesi'ne yapılan bireysel başvuruların önemli bir bölümü mülkiyet hakkına ilişkindir.
Mülk kavramı
"Mülk" yalnızca tapulu taşınmazları değil, geniş bir ekonomik değerler alanını kapsar:
- Taşınır ve taşınmaz mallar,
- Kesinleşmiş alacaklar ve mahkeme kararlarıyla tanınan haklar,
- Şirket hisseleri, ruhsatlar ve meslek kazanımları (belirli koşullarda),
- Meşru beklenti oluşturan ve yeterli dayanağı olan talepler.
Müdahalenin hukuka uygunluk şartları
| Şart | Soru |
|---|---|
| Kanunilik | Müdahalenin açık, öngörülebilir bir kanuni dayanağı var mı? |
| Meşru amaç | Kamu yararı amacı taşıyor mu? |
| Ölçülülük | Kişiye aşırı ve orantısız bir yük yükleniyor mu? Makul tazmin sağlanıyor mu? |
Ölçülülük denetiminde mülk sahibine makul bir tazminat ödenip ödenmediği, sürecin ne kadar sürdüğü ve kişinin etkili hukuki yollara sahip olup olmadığı dikkate alınır.
Sık görülen ihlal türleri
Kamulaştırmasız el atma: İdarenin kamulaştırma yapmadan taşınmaza fiilen el atması veya imar planıyla kullanımı kısıtlaması. Ayrıntılar için kamulaştırmasız el atma yazımıza bakabilirsiniz.
Uzun süreli imar kısıtlamaları: Okul, park, yol gibi kamu hizmetine ayrılan taşınmazların yıllarca kamulaştırılmadan bırakılması. AYM bu durumda mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.
Kamulaştırma bedelinin geç ödenmesi: Yüksek enflasyon ortamında bedelin uzun süre sonra ödenmesi, gerçek değerin kaybına yol açar.
Hazine lehine tapu iptalleri: Uzun süre iyi niyetle tapu sahibi olan kişilerin tapularının orman veya kıyı gerekçesiyle tazminatsız iptali, AİHM'in Türkiye aleyhine sık ihlal kararı verdiği alanlardandır.
Kesinleşmiş kararların icra edilmemesi: İdarenin mahkeme kararıyla tanınan alacağı ödememesi.
El koyma ve müsadere: Ceza yargılamasında orantısız veya uzun süren el koyma tedbirleri.
Başvuru süreci
Mülkiyet hakkı ihlali iddiasıyla bireysel başvuruda bulunmadan önce idari başvuru, iptal ve tam yargı davaları, kamulaştırmasız el atma davası gibi iç hukuk yollarının tüketilmesi gerekir. Ardından 30 gün içinde AYM'ye başvurulur. Ayrıntılar: Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru.
Gayrimenkul davalarıyla bağlantısı
Mülkiyet hakkı ihlallerinin çoğu, kamulaştırma ve imar uyuşmazlıklarıyla başlar. Bu nedenle davanın baştan anayasal boyutu da gözetilerek yürütülmesi önemlidir. İlgili hizmetlerimiz: Bursa gayrimenkul avukatı, Bursa idare avukatı. İlgili yazılar: kamulaştırma, tam yargı davası.
Bu konuda Bursa’da avukat desteğine ihtiyacınız varsa Osmangazi’deki büromuzla görüşebilirsiniz:
Bunlar da ilginizi çekebilir
Sık sorulan sorular
Mülkiyet hakkı hangi durumlarda ihlal edilmiş sayılır?
Müdahale kanuni dayanaktan yoksunsa, meşru bir kamu yararı amacı taşımıyorsa veya kişiye orantısız ve aşırı bir yük yüklüyorsa mülkiyet hakkı ihlal edilmiş sayılır.
İmar planında uzun süre kamulaştırılmayan arsa için ne yapılabilir?
Uzun süre kamulaştırılmadan imar kısıtlaması altında tutulan taşınmazlar için önce idari ve yargısal yollar tüketilmeli, ardından bireysel başvuru yapılabilir. AYM bu tür durumlarda ihlal kararları vermiştir.
Kamulaştırma bedeli geç ödenirse ne olur?
Bedelin uzun süre ödenmemesi veya enflasyon karşısında değer kaybetmesi mülkiyet hakkı ihlali oluşturabilir.
Bursa Barosu (Sicil No 7458). Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu; uzun yıllar Cumhuriyet savcısı ve başsavcı vekili olarak görev yaptı.
